Advocaten NVJ: ‘Wij zijn er voor journalisten die geen andere opties hebben'

Wat te doen als je een dwingende e-mail ontvangt om een publicatie te verwijderen of een brief van een advocaat die dreigt met een schadeclaim? Als freelance journalist of kleine redactie kun je terecht bij de Balie Persvrijheid, een juridisch steunpunt. ‘We zijn er voor journalisten en media die zonder hulp van ons geen andere optie zouden hebben dan inbinden.’ 

De dreiging tegen journalisten neemt toe, dat bleek bijna tien jaar geleden al uit onderzoek. Enerzijds in de vorm van agressie en intimidatie, fysiek en online; daarvoor werd PersVeilig opgericht. Anderzijds gaat het om juridische druk op journalisten. In 2019 werd daarom ook de Balie Persvrijheid opgericht, een initiatief van de NVJ en het Persvrijheidsfonds. 

Grotere mediaorganisaties hebben zelf juristen in dienst 

De Balie Persvrijheid is er voor kleine omroepen of uitgeverijen en freelance journalisten. ‘Het is bedoeld voor journalisten of redacties die weinig ervaring hebben met juridische kwesties en daar ook geen budget voor hebben’, zegt advocaat Rutmer Brekhoff die voor de Balie werkt. Grotere mediaorganisaties, zo is het idee, hebben zelf juristen in dienst of kunnen een advocaat inhuren. 

Soms komt het daadwerkelijk tot een rechtszaak 

De Balie Persvrijheid helpt journalisten bijvoorbeeld bij het beantwoorden van sommatiebrieven van advocaten. Dat zijn de brieven met een eis tot rectificatie, het verwijderen van een artikel of een schadevergoeding. Soms komt het daadwerkelijk tot een rechtszaak, maar volgens Brekhoff weten ze in de meeste gevallen een procedure af te wenden. Er komen ook vragen binnen van journalisten die tijdens hun werk problemen ondervinden bij de nieuwsgaring, bijvoorbeeld omdat hen de toegang wordt geweigerd door bedrijven of de politie. 

‘Het is altijd een inschatting, geen garantie.’ 

De grootste categorie vragen die de Balie krijgt, komt neer op ‘mag ik dit publiceren?’ Het kan gaan over foto’s – mag je kinderen bij een basisschool fotograferen? Of journalisten vragen de Balie Persvrijheid een tekst voor publicatie te checken om te kijken of het juridisch gezien standhoudt. In dat laatste geval lopen de advocaten van de Balie Persvrijheid de tekst regel voor regel door. Ze checken of deze voldoende steun vindt in de feiten en wijzen op eventuele risico’s. Brekhoff: ‘Het is altijd een inschatting, geen garantie.’ 

‘Persvrijheid wint het in de rechtszaal niet zonder meer van het recht op privacy’ 

Als journalisten zich melden met een zaak na publicatie bekijkt de Balie Persvrijheid allereerst wat er al gedaan is, zegt collega-advocaat Jeanine Minkema. Vervolgens maken Minkema en Brekhoff een inschatting van hoe sterk de journalist staat. Een eis om rectificatie kan in sommige gevallen namelijk juridisch gezien terecht zijn, ook al vindt de journalist het onwenselijk. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om het wel of niet mogen publiceren van iemands naam. ‘Persvrijheid wint het in de rechtszaal niet zonder meer van het recht op privacy’, zegt Minkema. 

'Het gaat niet alleen om de kosten, maar ook om beroepseer'

SLAPP-zaken, in de zin van onredelijk hoge schadeclaims, zien Brekhoff en Minkema in de praktijk gelukkig nog weinig. Maar die zijn niet per se nodig om een journalist veel schrik aan te jagen, benadrukt Brekhoff: ‘Een sommatiebrief van een advocaat is al heel heftig, laat staan een procedure. Het gaat niet alleen om de kosten, maar ook om beroepseer. Daar kun je als journalist echt van wakker liggen.’

Tekst: Jolanda van de Beld
Foto: Ruben Philipse/The Arrows