Nienke de Bruijn: ‘Steeds vaker wordt al in de wederhoorfase juridische druk uitgeoefend’

Nienke de Bruijn is advocaat bij het journalistieke platform The Firewall – opgericht in september 2025 om de macht van techbedrijven te beteugelen.

Ze zit ook in de Nederlandse werkgroep van CASE, een Europees netwerk van 120 organisaties dat zich inzet voor bescherming tegen SLAPP’s: rechtszaken waarmee machtige partijen critici als journalisten en activisten het zwijgen willen opleggen. Hoe kijkt zij naar juridische druk op de journalistiek?

'Toename aan intimiderende zaken'

De Bruijn: ‘Journalisten moeten kritisch onderzoek kunnen doen: vrije media zijn een van de belangrijkste pijlers van de democratie. Tegelijkertijd hebben mensen het recht om in het verweer te komen als een publicatie onjuist of smadelijk is. Denk aan Jan Roos van Roddelpraat, die terecht op de vingers werd getikt door de rechter voor smadelijke uitspraken over BN’ers. Maar wat we zien toenemen zijn zaken die duidelijk bedoeld zijn om journalisten te intimideren.

‘Vaker juridische druk’

‘Steeds vaker wordt al in de wederhoorfase juridische druk uitgeoefend, vaak door grote bedrijven of rijke zakenmensen. Journalisten worden bijvoorbeeld op persoonlijke titel gedagvaard. Juridisch gezien is de werkgever aansprakelijk, maar dat moet je maar net weten. Zo’n dagvaarding kan heel intimiderend zijn. Freelancers vallen niet onder de dekking van een werkgever, voor hen is een rechtszaak al helemaal intimiderend. Ook worden exorbitante schadevergoedingen gevraagd, zonder onderbouwing.

'Het gevolg is zelfcensuur'

‘Het gevolg is zelfcensuur. Zelfs als een publicatie uiteindelijk rechtmatig is, hangt een procedure als een zwaard van Damocles boven je hoofd. De kosten voor een rechtszaak zijn hoog, vergeleken daarbij is het bedrag dat je krijgt als je zo’n zaak wint nihil. Journalisten laten uit vrees voor juridische gevolgen weleens namen weg van personen of bedrijven of staken in het ergste geval een onderzoek.

‘Zorg dat je alles goed documenteert’

‘Als advocaat werkte ik eerder bij advocatenkantoor Brandeis en later als zelfstandige. Ik heb veel journalisten geadviseerd in het voorstadium van een publicatie. Mijn advies is altijd: zorg dat je alles goed documenteert. Doe uiteraard aan hoor en wederhoor en geef ruimte in je berichtgeving aan verschillende partijen en hun perspectieven.

‘De aandacht die er nu is voor SLAPP’s is heel goed en belangrijk’

‘Er is inmiddels een Europese richtlijn om mensen te beschermen tegen SLAPP’s. Elke lidstaat kiest zelf hoe het die regels inpast in het nationale recht. Met de werkgroep van CASE hebben we gelobbyd bij het opstellen van de nieuwe anti-SLAPP-wetgeving in Nederland. Voor ons is een belangrijk onderdeel dat partijen de volledige kosten van een rechtszaak vergoed kunnen krijgen als ze winnen. Het zal nog een tijd duren voordat de wet is geïmplementeerd, en het is nog afwachten hoe precies, maar dat dit onderdeel is aangenomen door de Tweede Kamer is wel heel prettig.

‘Voordat het begrip SLAPP bekend werd, bestond de praktijk al veel langer. Kijk naar BioStabil, een bedrijf dat 20 jaar lang procedeerde tegen AVROTROS vanwege een uitzending van Radar. De aandacht die er nu is voor SLAPP’s is heel goed en belangrijk. Alleen deze aandacht maakt al dat journalisten zich beter beschermd voelen.’

Tekst: Jolanda van de Beld
Foto: Robert Elsing