Bart Droog: ‘Twee jaar later kreeg ik ineens bericht dat er alsnog een rechtszaak kwam’

Juridische druk op journalisten heeft vaak de vorm van dreigen met een schadeclaim of het eisen van een rectificatie. Komt het tot een procedure, dan is dat een civiele. Maar het kan ook gebeuren dat iemand aangifte doet tegen een journalist. Dat kan leiden tot een heel andere procedure: een strafzaak. 

Het overkwam Bart FM Droog, die onder meer als onderzoeksjournalist online publiceert. ‘In 2016 had ik een reconstructie geschreven over een levensdelict, gepleegd in Groningen in 1990. De daders waren nooit gepakt’, zegt Droog. De reconstructie verscheen op de nieuws- en opiniesite The Post Online. In het artikel wees Droog enkele mensen aan die, zo bleek uit zijn onderzoek, na het delict zaken voor de politie probeerden te verhullen. 

‘Toen maakte ik me wel zorgen’ 

‘Een van hen deed aangifte tegen mij wegens smaad,’ zegt Droog. De politie legt de zaak voor aan het Openbaar Ministerie, dat tot Droogs opluchting aanvankelijk besluit te zaak niet op te pakken. Maar via een zogeheten Artikel 12-procedure dwingt de persoon die aangifte deed toch vervolging af. ‘Twee jaar later kreeg ik ineens bericht dat er alsnog een rechtszaak kwam’, zegt Droog. ‘Toen maakte ik me wel zorgen. Ik had sommige dingen in het artikel wat scherp geformuleerd.’ 

Geen vrijspraak, maar ontslag van rechtsvervolging 

Droog schakelt een strafrechtadvocaat in die zijn verdediging doet. De rechter oordeelt dat er weliswaar sprake is van smaad, maar dat de publicatie steunt op feitelijk bronmateriaal en dat openbaarmaking van die informatie het maatschappelijk belang dient. Dat weegt zwaarder dan het belang van de aangever. In juridische termen is dit geen vrijspraak, maar ‘ontslag van rechtsvervolging’. In de praktijk is de uitkomst hetzelfde: Droog krijgt geen straf. 

Tweede aangifte 

Inmiddels heeft Droog meer ervaring met juridische druk. Een tweede keer werd aangifte tegen hem gedaan wegens smaad, naar aanleiding van een boek over complottheorieën met een antisemitische strekking. ‘Die aangifte is geseponeerd, maar er volgde wel een civiele zaak. Daarvoor heb ik hulp gekregen van twee NVJ-advocaten via de Balie Persvrijheid.’ Ook die zaak liep goed af voor Droog: alle vorderingen, waaronder een schadevergoeding, werden afgewezen. 

Valse ‘Hitler-schilderijen’ 

Als onderzoeksjournalist publiceerde Droog meerdere malen over valse ‘Hitler-schilderijen’: schilderijen die ten onrechte aan Adolf Hitler worden toegeschreven. ‘Tot op de dag van vandaag is er een Duitse kunsthandelaar die niet blij met mij is, omdat ik schreef hoe hij een overduidelijk vervalst schilderij aanbood. Hij stuurde mij mails en benaderde zelfs de provider van mijn site. Tot nu toe bleef het bij loze dreigementen.’ 

‘Via SLAPP’s zouden ze mij het leven zuur kunnen maken’ 

Hij is zijn werk niet anders gaan doen door juridische druk, zegt Droog, maar helemaal immuun is hij niet. ‘Ik ben wel een beetje bang voor Amerikaanse veilingmeesters die valse Hitler-schilderijen aanbieden. Zij bezitten miljoenen en zouden mij via SLAPP’s het leven danig zuur kunnen maken.’ Over hun praktijken publiceert hij daarom geen nieuwe artikelen meer. ‘Dat verhoogt alleen maar de kans dat ze daadwerkelijk stappen ondernemen.’ 

‘Vraag de Balie Persvrijheid om advies’ 

Droog beseft dat een SLAPP, een civiele procedure, hem veel geld kan kosten. In een strafzaak komen mensen met een beperkt inkomen in aanmerking voor een pro deo-advocaat; de overheid betaalt de kosten dan grotendeels. Bij een civiele zaak bestaat die mogelijkheid niet. ‘Het is heel prettig dat de Balie Persvrijheid hierin steunt’, zegt Droog. En niet alleen financieel, of als het daadwerkelijk tot een procedure komt, benadrukt hij. ‘Als je te maken krijgt met juridische dreigementen is het belangrijk eerst uit te zoeken wat er überhaupt van klopt. Ga dan niet AI raadplegen, maar vraag de NVJ-advocaten en juristen van de Balie Persvrijheid om advies. Daar kun je altijd terecht.’ 

 Tekst: Jolanda van de Beld