Liesbeth Staats: ‘De advocaat dreigde ons persoonlijk aansprakelijk te stellen’

Als presentator bij BNR krijgt Liesbeth Staats tegenwoordig niet meer zoveel te maken met juridische druk. Dat was wel het geval toen ze nog voor de publieke omroep werkte, bij het onderzoeksjournalistieke programma Brandpunt+ van de KRO-NCRV.

‘In 2018 maakten we een reportageserie over seksueel grensoverschrijdend gedrag door een dirigent van een koor en orkest. Mijn collega’s Josette Kootstra en Justus Cooiman hadden heel veel onderzoekswerk verricht; alles was zorgvuldig uitgezocht. Deze dirigent had een bedrijf waarin hij niet alleen zakelijk leider was, maar ook artistiek directeur. In die hoedanigheid waren veel musici afhankelijk van hem. Het werk in de klassieke muziek is heel schaars, daarom waren de vrouwen om wie het ging bijzonder kwetsbaar en bang om hun mond open te doen. Bovendien was er geen toezicht: deze man kon totaal zijn gang gaan.’

‘We kregen een brief van een advocaat op hoge poten’

‘In overleg met de juridische afdeling was lang nagedacht over de reportage. Elk woord en elk beeld hadden we afgewogen. We zijn met hem in gesprek geweest en uiteindelijk wilde hij een schriftelijke reactie geven in de uitzending. Maar toen de reportage bijna zou worden uitgezonden, kregen we een brief van een advocaat op hoge poten. De advocaat dreigde ons – de drie makers – persoonlijk aansprakelijk te stellen voor geleden schade als we on air zouden gaan. Hij dreigde met een bedrag van vier ton aan persoonlijke aansprakelijkheid.’

‘Dit is heel hard blaffen, zeiden de juristen’

‘De juridische afdeling van KRO NCRV verzekerde ons gelijk dat het dreigement geen stand zou houden voor de rechter. Dit is heel hard blaffen, zeiden de juristen, in de hoop dat mensen schrikken en niet durven te publiceren. Ik schrok zeker, omdat het zo persoonlijk werd. Wij kaartten een maatschappelijke misstand aan in een journalistieke publicatie, maar deze advocaat deed het lijken alsof wij een persoonlijke kruistocht voerden.’

‘De schadeclaim werd ingetrokken’

‘Ik was destijds in dienst bij KRO NCRV en had een juridische afdeling achter me staan. Na een reactie van de KRO NCRV trok de advocaat van de dirigent de schadeclaim in. De reportage is uitgezonden. Maar als freelancer had ik zoiets nooit gemaakt, want dan ben je veel kwetsbaarder. Stel dat zo’n advocaat zijn dreigement doorzet. Ik denk dat heel veel freelancers de afweging maken dat ze zo’n misstand dan maar niet aan de kaak stellen. Dan kun je nog zo zeker zijn van je zaak, naar de rechter gaan kost tijd en geld.’

‘Juridische consequenties kun je niet in je eentje dragen’

‘Onderzoeksjournalistiek wordt steeds schaarser in Nederland, er is flink op bezuinigd bij de publieke omroep. Op tv zijn alleen Zembla en Nieuwsuur nog over, en Argos op de radio. Er wordt vaak gewerkt met seizoenscontracten, ook die bieden journalisten te weinig zekerheid om aan grote dossiers te beginnen. De eventuele juridische consequenties van een publicatie kun je niet in je eentje dragen. Als je niet zeker weet wie jou gaat beschermen als je onder vuur komt te liggen, denk je wel twee keer na.’

Tekst: Jolanda van de Beld
Foto: Tom Cornelissen